MBUNGE WA CHAMBANI ATEKELEZA AHADI ZAKE KISARAWE NA BAGAMOYO

DAR ES SALAAM                            

KATIBU MKUU WA CHAMA CHA WANANCHI CUF MHE. MAALIM SEIF SHARIF HAMAD, AMEWAKUMBUSHA VIONGOZI WA MAJIMBO KUTEKELEZA AHADI WANAZOZITOA KWA WANANCHI, ILI KUJIJENGEA UAMINIFU KATIKA MAENEO YAO.

MAALIM SEIF AMETOA KAULI HIYO KATIKA OFISI KUU YA CUF BUGURUNI, BAADA YA KUPOKEA PIKIPIKI MBILI KUTOKA KWA MBUNGE WA JIMBO LA CHAMBANI MHE. YUSSUF SALIM HUSSEIN (CUF), KWA AJILI YA WILAYA ZA KISARAWE NA BAGAMOYO.

AMESEMA KUKABIDHIWA KWA PIKIPIKI HIZO ZENYE THAMANI YA SHILINGI MILIONI TATU NA LAKI MBILI, KUNAONESHA JINSI MBUNGE HUYO ANAVYOFUATILIA NA KUTEKELEZA AHADI ZAKE KWA WANANCHI, NA KUTAKA VIONGOZI WENGINE WAIGE MFANO WA MBUNGE HUYO.

MBUNGE HUYO WA CHAMBANI AMEKABIDHI PIKIPIKI HIZO KUFUATIA AHADI ALIYOITOA KWA WANANCHI WA WILAYA ZA KISARAWE NA BAGAMOYO, AKIWA KATIKA ZIARA YA KATIBU MKUU WA CHAMA HICHO MWEZI ULIOPITA.

AKIZUNGUMZA BAADA YA KUKABIDHI PIKIPIKI HIZO MHE. YUSSUF AMESEMA AMEAMUA KUTEKELEZA AHADI HIYO KWA MUDA MFUPI, ILI KUJENGA MATUMAINI YA WANACHAMA KWA VIONGOZI NA CHAMA CHAO.

AMESEMA ATAENDELEA KUTEKELEZA AHADI ALIZOZITOA KWA WANANCHI KATIKA MAENEO MBALI MBALI, ILI KUHAKIKISHA KUWA CHAMA HICHO KINAZIDISHA MATUMAINI KWA WANACHAMA WAKE NA WANANCHI KWA UJUMLA.

UNAKIJUA ALICHOZUNGUMZA MAALIM SEIF PEMBA

PEMBA

 

KATIBU MKUU WA CHAMA CHA WANANCHI CUF, MAALIM SEIF SHARIF HAMAD AMEWATAKA WANACHAMA NA VIONGOZI WA CHAMA CUF WASIVUNJIKE MOYO NA MATOKEO YA UCHAGUZI MDOGO WA JIMBO LA KIEMBESAMAKI NA BADALA YAKE WAENDELEE NA JUHUDI ZA KUKIIMARISHA CHAMA, ILI KIWEZE KUKAMATA DOLA KATIKA UCHAGUZI MKUU WA MWAKANI.

 

AKIFUNGUA MKUTANO WA VIONGOZI WA MATAWI, MAJIMBO NA WILAYA KWA WILAYA ZA WETE NA MICHEWENI ULIOFANYIKA KATIKA UKUMBI WA BARAZA LA WAWAKILISHI WETE, MAALIM SEIF AMESEMA KILICHOTANGAZWA KIEMBESAMAKI SI MATAKWA YA WANANCHI, KWA VILE  KIMSINGI WANANCHI WA JIMBO HILO WALISUSIA UCHAGUZI HUO.

 

MAALIM SEIF AMESEMA IDADI KUBWA YA WAPIGA KURA WALIOSHIRIKI KATIKA UCHAGUZI HUO SI WAKAAZI WA ENEO HILO, AMBAO WALICHUKULIWA KATIKA MAENEO MBALI MBALI, BAADA YA KUBAINIKA WANANCHI WENYEWE HAWATASHIRIKI KWA SABABU HAWAKURIDHISHWA NA MAAMUZI YALIYOCHUKULIWA HADI KUFANYIKA UCHAGUZI HUO.

“KAMA KUNA WANANCHI WA KIEMBESAMAKI WALIOKWENDA KUPIGA KURA BASI HAWAZIDI 1000, WENGI WALICHUKULIWA KATIKA MAENEO TAFAUTI, KAMA VILE MAKUNDUCHI, MTENDE, KITOPE NA BUMBWINI NA WAKAPELEKWA KUPIGA KURA HUKU WAKILINDWA NA VIKOSI VYA SERIKALI”, ALISEMA MAALIM SEIF.

 

AMESEMA MBALI NA HAYO KUNA BAADHI YA WANANCHI WA KIEMBESAMAKI WALIPEWA VITISHO KABLA YA KUFANYIKA UCHAGUZI HUO, KWA KUTUMIWA UJUMBE UNAOWAONYA WASIJITOKEZE KWENDA KUPIGA KURA, VYENGINEVYO WATAPATWA NA MATATIZO MAKUBWA.

 

KATIKA UCHAGUZI HUO MDOGO WA KIEMBESAMAKI AMBAO ULIOFANYIKA FEBRUARI 2, MWAKA HUU, BAADA YA ALIYEKUWA MWAKILISHI WA JIMBO HILO, MANSOUR YUSSUF HIMID KUFUKUZWA UANACHAMA WA CCM, MGOMBEA WA CCM, MAHMOUD THABIT KOMBO ALITANGAZWA MSHINDI, AMBAPO VILE VILE IDADI KUBWA YA WAPIGA KURA HAWAKUJITOKEZA KWENDA KUPIGA KURA.

 

AKIZUNGUMZIA KATIBA MPYA, MAALIM SEIF AMEWAHIMIZA WAJUMBE WA BUNGE LA KATIBA KUWEKA KANDO MASLAHI YA VYAMA AU MAKUNDI YAO, NA BADALA YAKE WAHAKIKISHE TANZANIA INAKUWA NA MUUNGANO WA HAKI, AMBAPO WAZANZIBARI NA WATANGANYIKA KILA UPANDE URIDHIKE KUWA UNAPATA HAKI SAWA NA MWENGINE.

“KWA UPANDE WETU WAZANZIBARI TUSISAHAU TUNA KILIO KIKUBWA CHA MIAKA MINGI KUTOTENDEWA HAKI NDANI YA MUUNGANO HUU, WAJUMBE WOTE WAJALI MASLAHI YA ZANZIBAR NA WAWEKE PEMBENI MASLAHI BINAFSI AU YA VYAMA VYAO”, ALIONYA MAALIM SEIF.

KUHUSU UCHAGUZI MKUU UNAOENDELEA NDANI YA CUF, KATIBU MKUU HUYO AMESEMA KWA WALE VIONGOZI AMBAO TAYARI WAMECHAGULIWA KATIKA NGAZI ZA MATAWI NA MAJIMBO WAJIEPUSHE NA TABIA YA KUWATENGA WALE AMBAO HAWAKUSHINDA, NA WAFANYEKAZI KWA PAMOJA KWA AJILI YA KUKIIMARISHA ZAIDI CHAMA.

AMESEMA KITENDO CHA KUWATENGA WALIOSHINDWA KATIKA SHUGHULI ZA KICHAMA ITAKUWA NI DHAMBI KUBWA AMBAYO ITASABABISHA MIFARAKANO NA KUPELEKEA HATA HAO WALIOSHINDA WASIWEZE KUFANYA KAZI KWA UFANISI NA MATOKEO YAKE NI KUDHOROTA UFANISI KATIKA UTEKELEZAJI WA MALENGO YA CHAMA.

MAPEMA, NAIBU KATIBU MKUU WA CUF ZANZIBAR, HAMAD MASOUD AKIZUNGUMZA KATIKA MKUTANO HUO AMESEMA MATUMAINI YA USHINDI WA CHAMA HICHO YAPO KWA VIONGOZI HAO WAPYA, HIVYO WAJIPANGE VIZURI NA WADUMISHE MASHIRIKIANO YA HALI YA JUU NA HATIMAYE WAKIPE USHINDI CHAMA CHAO.

WIZARA ZA KATIBA NA SHERIA ZATAKIWA KUSHIRIKIANA

MAKAMU WA KWANZA WA RAIS WA ZANZIBAR MHE. MAALIM SEIF SHARIF HAMAD, AMEZITAKA WIZARA ZA KATIBA NA SHERIA TANZANIA KUENDELEA KUSHIRIKIANA ILI KUFANIKISHA SEHEMU ILIYOBAKIA YA MCHAKATO WA KATIBA.

AMESEMA TOKEA ZOEZI HILO LILIPOANZA, WIZARA YA KATIBA YA JAMHURI YA MUUNGANO WA TANZANIA IMEKUWA IKISHIRIKIANA KWA KARIBU NA WIZARA YA KATIBA YA ZANZIBAR, HALI ILIYOLETA MAFANIKIO MAKUBWA KATIKA MCHAKATO HUO, HADI KUPATIKANA KWA RASIMU YA PILI AMBAYO ITAANZA KUJADILIWA KWENYE BUNGE LA KATIBA HIVI KARIBUNI.

MHE. MAALIM SEIF AMETOA MAELEZO HAYO NYUMBANI KWAKE MBWENI, WAKATI AKIZUNGUMZA NA WAZIRI WA KATIBA NA SHERIA WA JAMHURI YA MUUNGANO WA TANZANIA MHE. ASHA ROSE MIGIRO.

“HAPA TULIPOFIKA NI KUTOKANA NA MASHIRIKIANO MAZURI YA WIZARA ZETU ZA KATIBA, HIVYO NI VYEMA MASHIRIKIANO NA MASHAURIANO YAKAENDELEA ILI KUMALIZA NGWE ILIYOBAKIA KWA SALAMA NA AMANI, NA HATIMAYE KUPATA KATIBA MPYA ITAKAYORIDHIWA NA WATANZANIA”, ALITANABAHISHA MAALIM SEIF.

HATA HIVYO AMEMSHAURI WAZIRI MIGIRO KUKAA PAMOJA NA WAZIRI MWENZAKE WA ZANZIBAR MHE. ABUBAKAR KHAMIS BAKARI, KUANDAA MAZINGIRA YA KUFIKIA MAKUBALIANO KWENYE BUNGE LA KATIBA, IWAPO ZITATOKEA KASORO KWENYE MIJADALA YA BUNGE HIYO.

AIDHA AMEWASHAURI MAWAZIRI HAO WA KATIBA KUANDAA MAPENDEKEZO YA KANUNI ZA BUNGE LA KATIBA, ILI WAJUMBE WAWEZE KUYAPITIA NA KUYAREKEBISHA, BADALA YA KUSUBIRI BUNGE LENYEWE KUANDAA KANUNI, HATUA AMBAYO INAWEZA KUCHUKUA MUDA MWINGI WA VIKAO VYA BUNGE.

AMEMPONGEZA WAZIRI MIGIRO KWA KUTEULIWA KUSHIKA WADHIFA HUO, NA KUELEZEA MATUMAINI YAKE JUU YA UTENDAJI BORA WA KAZI ZAKE.

NAE MHE. ASHA ROSE MIGIRO AMBAYE ALIFIKA KWA AJILI YA KUJITAMBULISHA, AMEMUHAKIKISHIA MAKAMU WA KWANZA WA RAIS KUWA MASHIRIKIANO YALIYOKUWEPO BAINA YA WIZARA HIZO YATAENDELEZWA KWA KARIBU ZAIDI, ILI KUWAWEZESHA WATANZANIA KUPATA KATIBA WANAYOITAKA.

AMESEMA NCHI IKO KATIKA HIPINDI MUHIMU CHA KUKAMILISHA MCHAKATO WA KATIBA, HIVYO UMAKINI ZAIDI UNAHITAHITAJIKA KATIKA KUFANIKISHA HATUA HIYO.

AMEAHIDI KUUFANYIA KAZI USHAURI ALIOPEWA, ILI KUHAKIKISHA KUWA MALENGO YA WATANZANIA YA KUPATA KATIBA MPYA YANAFIKIWA KWA MUDA ULIOPANGWA.

MAALIM SEIF AKUTANA NA BALOZI MPYA WA TZ NCHINI MALAYSIA

MAKAMU WA KWANZA WA RAIS WA ZANZIBAR MHE. MAALIM SEIF SHARIF HAMAD, AMEKUTANA NA BALOZI MPYA WA TANZANIA NCHINI MALAYSIA DR. AZIZ PONELA MLIMA, NA KUMSISITIZA KUENDELEZA DIPLOMASIA YA UCHUMI, ILI KUKUZA UCHUMI WA ZANZIBAR NA TANZANIA KWA UJUMLA.

AMESEMA NCHI ZA ASIA ANAZOKWENDA KUIWAKILISHA TANZANIA ZIKIWEMO MALAYSIA, INDONESIA, PHILIPPINES, LAOS, BRUNEI NA CAMBODIA, NI MIONGONI MWA NCHI ZINAZOKUA KIUCHUMI KATIKA UKANDA HUO, NA KUMTAKA KUTUMIA FURSA HIYO KUITANGAZA ZANZIBAR HASA KATIKA SEKTA ZA UTALII, UVUVI NA VIWANDA VIDOGO VIDOGO.

AKIZUNGUMZA NA BALOZI HUYO NYUMBANI KWAKE MBWENI, MAALIM SEIF AMESEMA MABALOZI WANA NAFASI KUBWA YA KUTANGAZA FURSA ZA KIUCHUMI NA UWEKEZAJI TANZANIA, NA KUTAKA KUWASHAJIISHA WAWEKEZAJI WA NCHI HIZO KUJA KUWEKEZA ZANZIBAR.

AKIZUNGUMZIA KUHUSU SEKTA YA UTALII, MAALIM SEIF AMESEMA UKANDA HUO WA NCHI ZA ASIA UMEKUWA UKITOA WATALII WENGI KWENDA NCHI ZA KIGENI, LAKINI BADO TANZANIA HAIJAWEZA KUITUMIA KIKAMILIFU FURSA YA KUJITANGAZA KWA NCHI HIZO.

AMESEMA WAKATI UMEFIKA KWA MABALOZI KUWEKA WAZI  MIKAKATI YA TANZANIA KATIKA KUKUZA UCHUMI WAKE, IKIWA NI PAMOJA NA KUTANGAZA FURSA ZA KIUCHUMI, BIASHARA NA UWEKEZAJI.

KWA UPANDE WAKE BALOZI HUYO WA TANZANIA NCHINI MALAYSIA DR. AZIZ MLIMA, AMEAHIDI KUTUMIA FURSA HIYO KUITANGAZA TANZANIA ILI IWEZE KUKUZA UCHUMI NA UHUSIANO WAKE NA NCHI HIZO.

dokta sheni akutana na kampuni ya utengenezaji magari na zana za kilimo

KAMPUNI YA KUTENGENEZA MAGARI NA ZANA ZA KILIMO YA MAHIDRA YA MJINI MUMBAI, INDIA IMEKUBALI KUSHIRIKIANA NA SERIKALI YA MAPINDUZI ZANZIBAR KUINUA KIWANGO CHA UZALISHAJI WA MAZAO YA KILIMO NCHINI ILI HATIMAE KUFIKIA LENGO LA KUJITOSHELEZA KWA CHAKULA IFIKAPO MWAKA 2020.

 

MTENDAJI MKUU WA HUDUMA ZA KIMATAIFA WA KAMPUNI HIYO BWANA RUZBEN IRANI AMESEMA HAYO WAKATI WA MAZUNGUMZO NA UJUMBE WA SERIKALI YA MAPINDUZI YA ZANZIBAR ULIOONGOZWA NA RAIS WA ZANZIBAR NA MWENYEKITI WA BARAZA LA MAPINDUZI DK. ALI MOHAMED SHEIN AMBAYE ALITEMBELEA KIWANDA HICHO.

 

BWANA IRANI ALISEMA KAMPUNI YAKE INAAFIKI MAOMBI YA RAIS WA ZANZIBAR LA KUTAKA KAMPUNI YAKE ISAIDIE SEKTA YA KILIMO ILI IWEZE KUFIKIA MALENGO YA DIRA YA ZANZIBAR 2020 NA MKUZA II.

 

KATIKA MAZUNGUMZO HAYO DK. SHEIN ALIITAKA KAMPUNI HIYO KUUNGA MKONO MAPANGO WA SERIKALI WA KULETA MAPINDUZI YA KIJANI ILI KUZALISHA MAHITAJI YA CHAKULA KWA ASILIMIA 50 IFIKAPO MWAKA 2015/2016 IKIWA NI SEHEMU YA UTEKELEZAJI WA DIRA YA MAENDELEO ZANZIBAR 2020 AMBAYO INAELEKEZA KUJITOSHELEZA KWA CHAKULA IFIKAPO MWAKA 2020.

 

KATIKA KUTEKELELEZA MPANGO HUO ALIELEZA KUWA SERIKALI IMEKUWA IKITOA RUZUKU KWA WAKULIMA KWA KUWAPATIA PEMBEJEO NA ZANA ZA KILIMO LAKINI CHANGAMOTO KUBWA IMEKUWA MAHITAJI MAKUBWA YA ZANA ZA KILIMO HUSUSAN MATREKTA.

 

ALIBAINISHA KUWA DHAMIRA YA SERIKALI NI KUHAKIKISHA INABORESHA MAISHA YA WANANCHI WAKE WAKIWEMO WAKULIMA AMBAO NJIA BORA KWAO NI KUWAONDOA KUTOKA KILIMO ZA ZAMANI HADI MATUMIZI YA TEKINOLOJIA YA KISASA ILI KUONGEZA TIJA KATIKA UZALISHAJI NA HATIMAE KUONDOKANA NA UMASIKINI.

 

ALIFAFANUA KUWA KUWAWEZESHA WAKULIMA NCHINI NA KUFIKIA HATUA HIYO KUNAKWENDA SAMBAMBA NA LENGO KUU YA DIRA YA ZANZIBAR YA KUIFANYA ZANZIBAR KUWA NCHI YA KIPATO CHA KATI IFIKAPO MWAKA 2020.

 

DK. SHEIN ALIUELEZA UONGOZI WA KAMPUNI HIYO KUWA ZIARA YAKE KATIKA KIWANDA HICHO AMBAYO NI YA PILI, MARA YA KWANZA IKIWA NI MWAKA 2008 AKIWA MAKAMU WA RAIS WA JAMHURI YA MUUNGANO WA TANZANIA, INAONESHA KUTHAMINI UTAALAMU NA UWEZO WA KAMPUNI HIYO KATIKA KUENDELEZA KILIMO NA KUMUENDELEZA MKULIMA MBAYE NDIE MLENGWA MKUU.

 

ALIELEZA KUWA AMEFURAHISHWA NA MIKAKATI YA KAMPUNI HIYO YA KUSAIDIA WAKULIMA IKIWEMO SUALA LA UTAFITI AMBALO ALIELEZA KUWA NI LA MSINGI HIVYO KUELEZA KUWA SERIKALI YA MAPINDUZI YA ZANZIBAR INGEPENDA PIA KUSHIRIKIANA NA KAMPUNI HIYO KATIKA ENEO HILO KUPITIA TAASISI YA UTAFITI WA KILIMO ZANZIBAR.

 

KATIKA KUTEKELEZA WITO WA RAIS, BWANA IRANI ALIELEZA KUWA KWA KUANZIA KAMPUNI YAKE ITATUMA TIMU YA WATAALAMU HIVI KARIBUNI ILI KUFANYA UTAFITI KUJUA MAHITAJI, AINA YA ZANA PAMOJA NA NYENZO NYINGINE MUHIMU ZA KILIMO ZINAZOHITAJIKA KWA MUJIBU WA MAZINGIRA YA ZANZIBAR.

 

ALIFAFANUA KUWA ILI KUPATA MATOKEO MAZURI MIONGONI WA WATAALAMU WATAOKWENDA ZANZIBAR NI WA KUFANYA UTAFITI WA UDONGO KUFAHAMU AINA YA UDONGO NA KUJUA HATUA ZA KITAALAMU ZINAZOTAKIWA KUCHUKULIWA KUONGEZA TIJA KATIKA UZALISHAJI NA PIA KUJUA AINA YA MATREKTA YANAYOLINGANA NA MAZINGIRA YA ZANZIBAR.

 

BWANA IRANI ALIONGEZA KUWA KAMPUNI YAKE INA KILA SABABU YA KUZIUNGA MKONO JITIHADA ZA SERIKALI YA MAPINDUZI YA ZANZIBAR KULETA MAPINDUZI YA KILIMO KWA KUWA INAAMINI KUWA MAFANIKIO YAKE YATAKUWA MFANO KWA NCHI NYINGINE BARANI AFRIKA.

 

ALISISITIZA KUWA KAMPUNI YAKE ITAJIDHATITI KUTEKELEZA WAJIBU WAKE HARAKA IWEZEKANAVYO KWA KUWA MIAKA 6 KABLA YA KUFIKIA 2020 KULIFIKIA LENGO LA KUJITOSHELEZA KWA CHAKULA KUTOKA ASILIMIA 20 YA SASA HADI 100 NI CHANGAMOTO LAKINI AKAMUHAKIKISHIA HILO LINAWEZAKANA KWA KUWA NIA NA DHAMIRA NDIO MUHIMU.

 

AKIWA KIWANDANI HAPO DK. SHEIN NA UJUMBE WAKE ULITEMBELEA SEHEMU YA KUUNGANISHA INJINI ZA MATREKTA PAMOJA NA SEHEMU YA KUUNGANISHA MATREKTA TAYARI KWA KUPELEKWA KWENYE MASOKO.

ALIPATA FURSA PIA YA KUONA AINA MBALIMBALI ZA MATREKTA YANAYOTENGENEZWA NA KAMPUNI HIYO PAMOJA NA MAGARI NA PIKIPIKI. KAMPUNI HIYO HIVI KARIBUNI IMETOA TREKTA MPYA DOGO AINA YA YUVRAJ 215 LENYE NGUVU ZA 15-20 HP AMBALO LINAWEZA KUFANYA KAZI ZOTE KILIMO PAMOJA NA SHUGHULI NYINGINE ZISIZOKUWA ZA KILIMO.

KAMPUNI YA MAHINDRA AMBAYO ILIANZISHWA MWAKA 1945 NI KAMPUNI INAONGOZA ULIMWENGUNI KATIKA KUTENGENEZAJI MATREKA NA ZANA ZA KILIMO IKIWA NA SOKO KATIKA NCHI ZA ULAYA, MAREKANI, ASIA NA AFRIKA. MBALI YA MATREKTA INATENGENEZA MAGARI YA AINA MBALIMBALI PAMOJA NA PIKIPIKI.

KAMPUNI HIYO INAFANYA PIA INAFANYA TAFITI MBALIMBALI KATIKA KILIMO NA IMEKUWA MSTARI MBELE KATIKA KUBUNI NA KUENDELEZA TEKINOLOJIA RAHISI KWA WAKULIMA WA INDIA NA SASA IMEINGIA KATIKA MASOKO YA NJE.

DK. SHEIN AMBAYE AMBAYE YUKO NCHINI INDIA KWA ZIARA YA SIKU TISA ANAENDELEA NA ZIARA YAKE LEO KWA KUTEMBELEA KIWANDA CHA KUSINDIKA VIUNGO(SPICES) NA BAADAE ATAFANYA MAZUNGUMZO YA WAFANYABIASHARA WA VIUNGO HAPA MUMBAI.

KATIKA ZIARA HIYO DK. SHEIN AMEFUATANA NA MKE WAKE MAMA MWANAMWEMA, WAZIRI WA FEDHA OMAR YUSUF MZEE, WAZIRI WA UWEZESHAJI, USTAWI WA JAMII, VIJANA, WANAWAKE NA WATOTO BIBI ZAINAB OMAR MOHAMED, WAZIRI WA BIASHARA NA VIWANDA NA MASOKO NASSOR AHMED MARZUI, NAIBU WAZIRI WA MAMBO YA NJE NA USHIRIKIANO WA KIMATAIFA DK. MAHADHI JUMA MAALIM NA BALOZI WA TANZANIA NCHINI INDIA INJINIA JOHN KIJAZI.

WENGINE KATIKA MSAFARA HUO NI KATIBU MKUU WIZARA YA AFYA MOHAMED SALEH JIDAWI NA KATIBU MKUU KILIMO NA MALIASILI AFFAN OTHMAN MAALIM, MSHAURI WA RAIS USHIRIKIANO WA KIMATAIFA, UWEKEZAJI NA UCHUMI BALOZI MOHAMED RAMIA NA MKURUGENZI MTENDAJI WA MAMLAKA YA UWEKEZAJI ZANZIBAR –ZIPA SALUM KHAMIS NASSOR.

Saratani ya tezi dume au Prostate Cancer

Ni matumaini yangu kuwa hamjambo , karibuni katika kipindi kingine cha Ijue Afya Yako. Kama tulivyoahidi wiki hii tutazungumzia ugonjwa wa kansa ya tezi tume au Prostate Cancer kwa kimombo unaosababisha vifo vingi vya wanaume duniani kote. Ili kuujua vyema ugonjwa huo tafadhali usiondoke kando ya redio yako hadi mwisho wa kipindi.

&&&&&&&&

Saratani ya tezi dume inashika nafasi ya tatu kwa kusababisha vifo vinavyotokana na kansa kwa wanaume duniani. Pia ni chanzo kikuu cha vifo vinavyosababishwa na saratani kwa wanaume wenye umri wa miaka 70 na kuendelea. Hata hivyo, satarani ya tezi dume kwa sasa inawapata sana wanaume kuanzia miaka 25. Lakini kabla ya kuendelea mbele hebu kwanza tujue tezi dume ni zipi. Kama tulivyosema neno saratani ni jina la gonjwa ambalo hutokea wakati chembe chembe za uhai au seli katika sehemu fulani ya mwili zinapoanza kukua bila kufuata utaratibu wa mfumo wa mwili na kutengeneza vijiuvimbe vidogo vidogo. Kwa kawaida seli huwa zinajigawa, kupevuka na baadaye kufa kwa kufuata taratibu za mfumo wa mwili. Lakini seli za saratani hazifuati mfumo huo. Badala ya kufa, zenyewe huishi muda mrefu kuliko chembe chembe za kawaida na wakati huo huo huendelea kutengeneza seli nyingine na kuwa uvimbe wa saratani au tumour. Tezi dume linapatikana katika mwili wa mamalia dume tu na pale seli katika kiungo hicho zinapoanza kukua bila kufuata utaratibu wa mfumo wa mwili hapo ndipo mtu hupata saratani ya tezi dume. Ugonjwa huu pia hujulikana kama saratani ya kipofu cha mkojo. Saratani ya tezi dume huwapata wanaume tu na hasa wenye umri wa takribani miaka 50 na kuendelea. Kutokana na tafiti mbali mbali, saratani hii imethibitika kushika nafasi ya pili, ukiachia mbali saratani ya mapafu kwa kusababisha vifo vya wanaume wenye umri wa takribani miaka 50 na kuendelea. Tafiti za Chama cha Saratani cha Marekani (ACS) na cha Afrika Kusini (CANSA) zimebaini kuwa, mwanaume mmoja kati ya sita hupata saratani ya tezi dume katika uhai wake.  Kutokana na takwimu za mwaka 2010 za dunia nzima, malaria iliua watu laki tano, kifua kikuu watu milioni 2.1, Ukimwi watu milioni 1.8 na saratani watu milioni 9.9. Kwa mujibu wa takwimu hizo, idadi ya watu waliofariki dunia kutokana na ugonjwa wa saratani ni kubwa ikilinganishwa na ya magonjwa mengine. Dk Emmanuel Kandusi ambaye ni miongoni mwa waathirika wa saratani hiyo, na mwanzilishi wa kampeni ya kuangamiza saratani ya tezi dume nchini Tanzania ya '50 Plus Campaign' anasema kuwa, ugonjwa huu ukitambuliwa mapema huweza kutibika kwa urahisi. Ameongeza kuwa, kutokana na ugonjwa huo kuwa hatari nchini humo, ifikapo mwaka 2020 unatarajiwa kuua watu milioni 20.

&&&&&&&

Kuna vihatarishi vingi vinavyochangia mwanamume kupata saratani ya tezi dume. Vifuatavyo ni baadhi yake: Kwanza kabisa ni umri. Nafasi ya kupata saratani ya tezi dume huongezeka sana hasa ukifikia umri wa karibu miaka 50 na kuendelea. Nasaba ni kihatarishi kingine ambapo wanaume wenye historia ya tatizo hili kwenye familia zao, yaani wale ambao mmoja wa ndugu zao wamewahi kuugua ugonjwa huu huwa katika hatarini ya kupata kansa hiyo kutokana na kurithi jeni za ugonjwa huo. Suala jingie ni lishe ambapo wanaume wanaopenda kula nyama au (red meat) na walaji wa chakula chenye kiasi kikubwa cha mafuta hasa ya wanyama huwa katika hatari kubwa ya kupata saratani ya tezi dume. Vilevile wataalamu wanatumbia kuwa, wanaume wasiopenda kufanya mazoezi, wanene na wenye upungufu wa virutubisho vya Vitamin E pia wako kwenye hatari zaidi ya kupata saratani ya kibofu cha mkojo. Wanaume wengine walio katika hatari kubwa ya kupata saratani ya tezi dume ni pamoja na wale wenye asili ya Afrika (Weusi) ikilinganishwa na wazungu, wakulima wanaotumia aina fulani ya mbolea za kemikali, wanaofanya kazi katika viwanda vya kutengeneza matairi na wachimbaji madini, hususan aina ya cadmium.
Hayo yote yakiwa ni tisa, kumi ni je, dalili za saratani ya tezi dume ni zipi?Katika hatua zake za awali, dalili za saratani ya tezi dume hazitofautiani na zile za kuvimba kwa tezi dume au BPH. Dalili hizo ni pamoja na, 1) Kupata shida wakati wa kuanza kukojoa. 2) Kutiririka kwa mkojo baada ya kumaliza kukojoa. 3) Kukojoa mkojo wenye mtiririko dhaifu. 4) Kukojoa mara kwa mara hasa nyakati za usiku. 5) Kujikakamua wakati wa kukojoa na kushindwa kumaliza mkojo wote na 6) kutoa mkojo uliochanganyika na damu. Pamoja na kueleza dalili hizo wapenzi wasikilizaji wanapashwa kutambua kuwa, mwanaume anapoanza kuona na kuhisi baadhi ya dalili hizo, anapaswa kujua kuwa, seli za saratani katika tezi dume lake huwa zina umri wa takribani miaka saba na kuendelea.
Iwapo saratani imesambaa mwilini kiasi cha kuhusisha sehemu nyigine za mwili, mgonjwa anaweza kuwa na maumivu makali ya mifupa katika maeneo ya nyonga, mapajani na kiunoni. Aidha mgonjwa huwa na dalili nyingine zinazoweza kumpata mgonjwa mwingine yeyote wa saratani kama vile kupungua uzito, kuhisi kichefuchefu, uchovu, kizunguzungu na kadhalika.

&&&&&&&&&&

Wanaume wanashauriwa kufanyiwa uchunguzi wa saratani ya kibofu cha mkojo au prostate cancer kwa kuwa imegundulika kuwa wanaume wengi wakiziona na kuzihisi dalili hizo huona soni kwenda kumwona daktari na kufanyiwa uchunguzi. Baadhi ya watu huzihusisha na magonjwa ya zinaa au na dhana potofu za kishirikina. Wapo wanaokwenda mbali zaidi hata kuuita ugonjwa huo kuwa ni wa walawiti huku wengine wakiurahisisha kwa kuuita kuwa ni ugonjwa wa utu uzima kana kwamba saratani ya tezi dume ni jambo la kawaida kwa watu wazee. Mambo kama hayo hupelekea wanaume wengi kujinyanyapaa wenyewe na hata wengine kujitibu kwa uficho au kwa kutumia waganga wababaishaji mpaka pale mambo yanapokuwa yamewazidi ndipo hupelekwa mahospitalini na mara nyingine huwa wamechelewa na kupoteza maisha yao bure kwa ugonjwa ambao ungeweza kutibiwa mapema. Kwa ajili hiyo tunatoa wito kwa wanaume kutoona soni na kuwa na tabia ya kufanyiwa uchunguzi wa afya kwa ujumla, na hasa tezi dume angalau mara moja kwa mwaka.
Kuna vipimo viwili ambavyo daktari anaweza kumpima mwanaume ikiwa ni hatua ya kwanza ya kugundua ugonjwa huo. Vipimo hivyo vya kwanza ni "Digital Rectal Exam (DRE)" na cha pili ni "Prostate Specific Antigen (PSA)". DRE pamoja na PSA huonesha uwepo wa tatizo kwenye tezi dume, lakini vipimo hivi havina uwezo wa kutofautisha iwapo tatizo hilo linamaanisha saratani au uvimbe katika tezi dume. Hivyo basi, ili kuweza kutofautisha kati ya magonjwa hayo mawili, kipimo kiitwacho Prostate biopsy hufanywa. Baada ya vipimo hivyo kama vitaashiria saratani ya tezi dume basi daktari anaweza kuamuru vipimo vingine ili kuthibitisha uwepo wa ugonjwa huo kama vile transrectal ultrasound au prostatic needle biopsy. Tukumbuke kuwa kuwahi kugundua saratani mapema kabla ya dalili, kuna faida kubwa kwa muathirika kwani saratani ikigundulika mapema ni rahisi kutibika.

&&&&&&&&&&

Wapenzi Wasomaji wa kipindi hiki tokea mwanzoni mnajiuliza iwapo saratani ya tezi dume inatibika au la. Jibu ni ndiyo na kuna njia kadhaa za matibabu ya saratani ya tezi dume. Hata hivyo uamuzi wa njia gani itumike unategemea ushauri na maoni ya daktari kulingana na hatua ya ugonjwa ulipofikia na umri wa mgonjwa husika. Katika hatua za awali za ugonjwa, daktari anaweza kushauri mgonjwa atibiwe kwa kufanyiwa upasuaji na tiba ya mionzi. Hii ni katika hali ambayo kwa wagonjwa wazee, daktari anaweza kushauri mgonjwa kuwa chini ya uangalizi tu bila kufanyiwa upasuaji au bila kupatiwa tiba ya mionzi.
Iwapo saratani imesambaa na kuathiri sehemu nyingine za mwili, matibabu yake yanaweza kujumuisha upasuaji wa kuondoa korodani, matumizi ya dawa za kupunguza kiwango cha homoni ya testosterone katika damu au hormonal therapy, au matumizi ya kemikali za kuua seli za saratani (chemotherapy).  Naam wasikilizaji wapenzi hatuna la ziada kwa leo bali tukumbuke kuwa, saratani ya tezi dume ni ugonjwa  wa kawaida kama yalivyo magonjwa mengine na uchunguzi  na matibabu ya mapema huweza kuokoa maisha ya waathirika wengi wa ugonjwa huo.  Basi hadi wiki ijayo panapo maajaaliwa, ahsanteni kwa kututegea sikio na kwaherini.

RAIS SHEN NA MAKAMO WA RAISI WA INDIA WAFANYA MAZUNGUMZO

TANZANIA NA INDIA ZIMEELEZA KURIDHISHWA NA UHUSIANO NA USHIRIKIANO ULIOPO BAINA YAO NA KUSISITIZA DHAMIRA YA KWELI YA KUONA KUWA USHIRIKIANO HUO UNAZIDI KUIMARIKA KWA MANUFAA YA SERIKALI NA WANANCHI WA NCHI HIZO.

HAYO YAMEJITOKEZA JANA WAKATI WA MAZUNGUMZO KATI YA RAIS WA ZANZIBAR NA MWENYEKITI WA BARAZA LA MAPINDUZI DK. ALI MOHAMED SHEIN NA MAKAMU WA RAIS WA INDIA MOHAMED HAMID ANSARI.

KATIKA MAZUNGUMZO HAYO VIONGOZI HAO WAMESEMA KUWA UHUSIANO WA KIDIPLOMASIA KATI YA NCHI HIZO ULIOANZISHWA MWANZONI MWA MIAKA YA SITINI UMEKUWA UKIIMARIKA MWAKA HADI MWAKA KWA KUONGEZA MAENEO YA USHIRIKIANO KATIKA NYANJA MBALIMBALI ZA UCHUMI NA KIJAMII.

WAMEELEZA KUWA ZIARA ZA VIONGOZI WA NCHI HIZO PAMOJA NA ZIARA ZA MARA KWA MARA KATIKA NGAZI YA MAWAZIRI NI UTHIBITISHO WA UHUSIANO HUO MZURI KATI YA NCHI HIZO.

KATIKA MAZUNGUMZO HAYO DK. SHEIN AMEUPONGEZA USHIRIKIANO ULIOPO KATI YA ZANZIBAR NA INDIA NA AMEISHUKURU SERIKALI NA WANANCHI WA INDIA KWA MISAADA MBALIMBALI AMBAYO IMEKUWA IKIITOA KWA SERIKALI YA MAPINDUZI YA ZANZIBAR NA WANANCHI WAKE.

DK. SHEIN ALIMUELEZA MAKAMU WA RAIS WA INDIA KUWA ZIARA YAKE NCHINI HUMU IMELENGA KUIMARISHA UHUSIANO HUO WA KIDIPLOMASIA ULIASISIWA MIAKA YA SITINI CHINI YA MISINGI IMARA YA URAFIKI ILIYOWEKWA NA WAASISI WAKE VIONGOZI WA KWANZA WA NCHI MBILI HIZO.

HALIKADHALIKA ALIMUELEZA KUWA ZIARA HIYO AMEDHAMIRIA KUKUKUZA USHIRIKIANO KATI YA ZANZIBAR NA INDIA KATIKA MAENEO YA ELIMU, MAFUNZO, BIASHARA, KILIMO PAMOJA NA KUHIMIZA UWEKEZAJI KATIKA SEKTA MBALIMBALI ZA UCHUMI.

ALIFAANUA KUWA UHUSIANO NA USHIRIKIANO KATI YA WATU WA ZANZIBAR NA WATU WA INDIA NI WA KIHISTORIA ULIODUMU KWA KARNE NYINGI HIVYO KUUFANYA KUWA WA KIDUGU.

AMEMUELEZA BWANA ANSARI KUWA SERIKALI YA MAPINDUZI ZANZIBAR IMEFURAHISHWA NA MSAADA WA UJENZI WA CHUO CHA MAFUNZO YA AMALI KITAKACHOJENGWA HUKO PEMBA PAMOJA NA MAKUBALIANO YALIYOFIKIWA JANA YA KUANZISHA CHUO KAMA HICHO HUKO UNGUJA KUPITIA CHUO CHA BAREFOOT CHA TILONIA, JAIPUR.

AMEBAINISHA KUWA KATIKA MIAKA YA HIVI KARIBUNI KUMEKUWEPO NA WANANCHI WENGI WA ZANZIBAR WANAKWENDA INDIA KWA SABABU ZA KIMATIBABU HIVYO AMETAKA KUWEPO NA USHIRIKIANO ZAIDI WA NAMNA BORA YA KULETA WAGONJWA HAO NCHINI HUMU.

KWA UPANDE MWINGINE DK. SHEIN AMEIOMBA SERIKALI YA INDIA KUANGALIA NAMNA INAVYOWEZA KUSHIRIKIANA NA SERIKALI YA ZANZIBAR KUISAIDIA UPATIKANAJI WA MADAWA KWA ZANZIBAR.

RAIS WA ZANZIBAR NA MWENYEKITI WA BARAZA LA MAPINDUZI AMETUMIA FURSA KUMUELEZA MAKAMU WA RAIS WA INDIA HAJA YA KUONGEZA FURSA ZAIDI ZA MASOMO YA MUDA MFUPI NA MUDA WA KATI KWA WANANCHI WA ZANZIBAR ILI KUJENGA UWEZO KATIKA TAALUMA MBALIMBALI ILI KUHARAKISHA MAENDELEO.

KWA UPANDE WAKE MAKAMU WA RAIS WA INDIA BWANA MOHAMED HAMID ANSARI AMEMHAKIKISHIA DK. SHEIN KUWA SERIKALI YA NCHI YAKE ITAENDELEA KUSAIDIA JITIHADA ZINAZOFANYWA NA SERIKALI NA WANANCHI WA ZANZIBAR ZA KUJILETEA MAENDELEO.

BWANA ANSAR AMESEMA UHUSIANO WA KIHISTORIA WA WANANCHI WA INDIA NA ZANZIBAR ULIOANZA KARNE NYINGI TANGU ENZI ZA KUTEGEMEA PEPO ZA KUSI NA KASKAZI UMEKUWA IMARA NA KILA SIKU WANANCHI WAKE WAMEONYESHA ARI YA KUZIDI KUUIMARISHA.

MAPEMA ASUBUHI ALITEMBELEA MAKUMBUSHO YA MAHATMA GHANDI ILIYOPO MJINI NEW DELHI AMBAPO ALIWEKA SHADA LA MAUA PAMOJA NA KUSAINI KITABU CHA KUMBUKUMBU.

BAADAE MCHANA ANATARAJIWA KUKUTANA NA WATANZANIA ANAOISHI MJINI HAPA KATIKA UKUMBI WA URAFIKI KWENYE HOTELI YA ASHOK NA ATAKUTANA PIA NA WAZIRI WA AFYA NA USTAWI WA FAMILIA WA INDIA. JIONI ATAHUDHURIA CHAKULA CHA JIONI KILICHOANDALIWA KWA HESHMA YAKE NA MWENYEJI WAKE MAKAMU WA RAIS WA INDIA.

HAPO JANA KABLA YA KUONDOKA JAIPUR, JIMBO LA RAJASTAN, KUJA NEW DELHI DK. SHEIN ALITEMBELEA MAKUMBUSHO YA HAWA MAHAL NA ALBERT YALIYOPO MJINI HUMO.

MIONGONI MWA WALIOFUATANA NA RAIS KATIKA ZIARA HIYO NI PAMOJA NA MKE WAKE MAMA MWANAMWEMA, WAZIRI WA FEDHA OMAR YUSUF MZEE, WAZIRI WA UWEZESHAJI, USTAWI WA JAMII, VIJANA, WANAWAKE NA WATOTO BIBI ZAINAB OMAR MOHAMED, WAZIRI WA BIASHARA NA VIWANDA NA MASOKO NASSOR AHMED MARZUI, NAIBU WAZIRI WA MAMBO YA NJE NA USHIRIKIANO WA KIMATAIFA DK. MAHADHI JUMA MAALIM NA BALOZI WA TANZANIA NCHINI INDIA INJINIA JOHN KIJAZI.

WENGINE NI KATIBU MKUU WIZARA YA AFYA MOHAMED SALEH JIDAWI, KATIBU MKUU KILIMO NA MALIASILI AFFAN OTHMAN MAALIM, MSHAURI WA RAIS USHIRIKIANO WA KIMATAIFA, UWEKEZAJI NA UCHUMI BALOZI MOHAMED RAMIA NA MKURUGENZI MTENDAJI WA MAMLAKA YA UWEKEZAJI ZANZIBAR –ZIPA SALUM KHAMIS NASSOR.